Generaties lang leefden de vroegste Goossens binnen de heerlijkheid Grevenbroek. Dat was geen los dorp, maar een bestuurlijk territorium in het uiterste noorden van het huidige Belgisch-Limburg, gevormd door Hamont, Achel en Sint-Huibrechts-Lille.
Van allodium tot heerlijkheid
Grevenbroek was zowel de naam van een kasteel als van het gebied eromheen. Oorspronkelijk was het een allodium: vrij eigen bezit van het kapittel van Sint-Servaas in Maastricht, dus geen gewoon feodaal leen. Vanaf het midden van de veertiende eeuw kwam het gebied in handen van lokale edelen. In 1364 wordt ridder Jan van Hamal genoemd met een kasteel in Grevenbroek.
Gaandeweg ontwikkelde Grevenbroek zich tot een vrijwel zelfstandig functionerende heerlijkheid, met een eigen bestuur en rechtspraak.
De heer en zijn rechten
De heer beschikte over heerlijke rechten en inkomsten. Daaronder vielen cijnzen, molenrechten en rechtspraak. Ook de hoge rechtsmacht hoorde erbij: het recht om zware straffen, tot en met de doodstraf, uit te spreken. De galg van de heerlijkheid stond in de omgeving van De Horrick.
Voor boerengezinnen waren deze rechten geen theorie. Jaarlijkse cijnzen, verplichte afdrachten en de banmolen bepaalden rechtstreeks hoe bezit en bedrijfsvoering functioneerden.
Voor de familie Goossens is de schepenbank van Grevenbroek van uitzonderlijk belang. Hier werden aankopen, verkopen, erfenissen, voogdijen, schulden en andere rechtshandelingen in de gichtregisters vastgelegd.
De bronnen van de familiegeschiedenis
Vrijwel alle vroege gichtakten waarop de reconstructie van de familie berust, werden voor deze schepenbank verleden. Daardoor is Grevenbroek niet alleen het gebied waarin de voorouders leefden, maar ook de instelling waardoor hun handelen in de archieven zichtbaar bleef.
Van particuliere heer naar Luiks bestuur
In de zestiende eeuw wisselde de heerlijkheid meerdere keren van eigenaar en raakte het kasteel in verval. Na het overlijden van de laatste particuliere heer in 1577 kocht de Luikse Rekenkamer Grevenbroek in 1585.
Daarna werd Grevenbroek ondergebracht in het ambt Pelt-Grevenbroek. De erfelijke heer maakte plaats voor een benoemde drossaard en rentmeester, die namens de prins-bisschop bestuurden en verantwoording aflegden aan de centrale administratie in Luik.
Grevenbroek binnen Loon en Luik
Grevenbroek lag in het uiterste noorden van het graafschap Loon, dat op zijn beurt deel uitmaakte van het prinsbisdom Luik. De bestuurlijke wereld van de familie was dus gelaagd: gehucht en dorp, heerlijkheid, graafschap en uiteindelijk prinsbisdom.
Waarom Grevenbroek de bakermat is
Vanaf Hendryck Goessens kunnen naam, bezit, familieverbanden en rechtshandelingen in deze heerlijkheid daadwerkelijk worden gevolgd. Daarom is Grevenbroek niet alleen een historische regio, maar de plaats waar de gedocumenteerde familiegeschiedenis haar vaste vorm krijgt.
