HAMONT · 1733–1801

Mathias Goossens

Tweede zoon van Cornelis Goossens en Catharina Struijck · landbouwer in Hamont · gehuwd met Elisabeth Claes · stamvader van de Hamontse tak

Mathias Goossens werd op dinsdag 24 februari 1733 in Hamont gedoopt. Hamont behoorde toen tot het graafschap Loon, dat onder het prinsbisdom Luik viel. Hij was de tweede zoon van Cornelis Goossens en Catharina Struijck. In de parochieregisters verschijnt zijn voornaam als Matheus; in familieaantekeningen komen ook de vormen Mathias, Mathieu en Matthieu voor.

Geboren

Binnen het huidige familieonderzoek behoort Mathias tot de eerste generatie Goossens waarvan de doop rechtstreeks in de bewaard gebleven parochieregisters van Hamont kan worden teruggevonden. Daarmee begint voor deze tak een periode waarin geboorte, huwelijk en overlijden steeds vaker met contemporaine kerkelijke registraties kunnen worden onderbouwd.

Bij zijn doop traden aan moederszijde grootvader Theodorus Strouckx en diens vrouw Anna op als peter en meter. In het Latijnse register wordt Anna aangeduid als uxor ejus, letterlijk ‘zijn vrouw’. Dat is op zichzelf geen aanwijzing dat de pastoor haar familienaam niet kende: dergelijke formuleringen waren een gebruikelijke manier om de echtgenote van een reeds genoemde man aan te duiden. In de tot dusver geraadpleegde genealogische reconstructies is haar familienaam echter nog niet vastgesteld.

Jeugd in Hamont

Over Mathias’ jeugd vertellen de bronnen vrijwel niets rechtstreeks. De omgeving waarin hij opgroeide is wel beter te reconstrueren. Hamont bleef, ondanks zijn stedelijke status, in hoofdzaak agrarisch. Boerderijen stonden niet alleen in de omliggende gehuchten, maar ook binnen de stad. Tegelijk had Hamont in de zeventiende en achttiende eeuw herhaaldelijk te lijden onder oorlogsgeweld en inkwartieringen van vreemde troepen. Die omstandigheden drukten zwaar op een streek die economisch toch al kwetsbaar was.

Boerenleven

Mathias’ vader Cornelis wordt in het familieonderzoek als landbouwer aangeduid. Voor een boerengezin betekende dat dat het huishouden sterk afhankelijk was van grond, vee, de jaarlijkse oogst en de beschikbare arbeidskracht binnen het gezin. Een deel van de opbrengst moest worden gereserveerd voor het volgende landbouwjaar en een ander deel diende om belastingen en andere verplichtingen te voldoen.

De achttiende eeuw viel bovendien nog binnen de laatste fase van de zogenoemde Kleine IJstijd. Strenge winters en slechte oogstjaren konden de voedselvoorziening in grote delen van Noordwest-Europa onder druk zetten. Voor Mathias persoonlijk kennen we geen verslag van honger of misoogst; het is daarom beter dit als regionale achtergrond te zien dan als een rechtstreeks gedocumenteerde ervaring uit zijn jeugd.

Teuten

Juist in deze economisch moeilijke wereld ontwikkelde zich in de Kempen een opvallende vorm van ambulante handel en ambacht: de teutenhandel. Hamont groeide vanaf het einde van de zeventiende en vooral in de achttiende en negentiende eeuw uit tot een van de belangrijkste teutencentra. Teuten trokken in georganiseerde gezelschappen voor langere perioden naar elders om handel te drijven of een ambacht uit te oefenen. De ontwikkeling bood sommige Kempense gezinnen een alternatief voor een bestaan dat uitsluitend van de plaatselijke landbouw afhankelijk was.

De precieze herkomst van de naam teut is niet zeker. Daarom is het verleidelijk maar te stellig om de naam zonder bron als oorspronkelijk scheldwoord te verklaren dat later tot erenaam werd. Voor deze biografie is vooral van belang dat de teutenhandel in Mathias’ leefomgeving een herkenbaar en economisch belangrijk verschijnsel was.

Erfenissen en familiebezit

Beide grootvaders beschikten volgens het eerdere familieonderzoek over een boerderij en land. Uit aktenonderzoek rond Arnoldus – ook Aert – Goessens blijkt dat hij in 1716 het vruchtgebruik van huis en hof op den Horrick verbond aan zijn zes kinderen uit het ‘eerste bedde’. Later werden binnen de familie constructies gebruikt waarbij grond aan kinderen werd overgedragen en vervolgens weer werd teruggekocht. Zulke transacties maken duidelijk dat bezit binnen het gezin niet simpelweg in één keer van vader op zoon overging.

Voor Cornelis, de vader van Mathias, betekende dit dat zijn economische uitgangspositie niet alleen door zijn eigen boerenbedrijf werd bepaald. Ook erfenissen en overdrachten binnen zowel de familie Goossens als de familie Struijck konden later van betekenis zijn. De precieze waarde en omvang van dat bezit moeten per akte worden beoordeeld; woorden als ‘welvarend’ zijn zonder boedelinventaris of vergelijkbare gegevens moeilijk exact te onderbouwen.

Arnoldus vertrekt

Mathias’ oudere broer Arnoldus Goossens, geboren in 1730, zou volgens het familieonderzoek al jong het ouderlijk huis hebben verlaten. Zijn levensloop leidde uiteindelijk naar het ambacht van ketelmaker of kopersmid en naar Gennep, waar hij zich in 1754 als Kupherschmiede vestigde. Daarmee werd hij de stamvader van de Gennepse tak.

De reconstructie dat Arnoldus rond zijn vijftiende als leerling in de omgeving van Asten bij een teutencompagnie begon, past goed in het regionale patroon van jonge mannen die buitenshuis werk zochten, maar blijft een reconstructie zolang voor die eerste leerjaren geen rechtstreeks contract of andere contemporaine bron is gevonden.

Mathias wordt de oudste zoon thuis

Als Arnoldus inderdaad omstreeks zijn vijftiende vertrok, was Mathias ongeveer twaalf jaar oud en werd hij de oudste zoon die op de ouderlijke boerderij achterbleef. Het ligt voor de hand dat zijn aandeel in het werk toen toenam: vee verzorgen, op het land helpen en andere dagelijkse werkzaamheden hoorden bij het boerenbedrijf. Hoe zijn dagen er precies uitzagen weten we echter niet. Een concrete beschrijving van zijn kleding, maaltijden of dagelijkse route zou zonder bron vooral een historische verbeelding zijn en hoort daarom niet als feit in de biografie.

Huwelijk met Elisabeth Claes

Op 18 april 1758 trouwde Mathias, 25 jaar oud, in Hamont met Elisabeth Claes, eveneens 25 jaar. Zij was op 22 oktober 1732 in Hamont gedoopt als dochter van Cornelius Claes en Henrica Bul. In de registers komt zij ook voor als Catharina Elisabeth Claes. Bij het huwelijk trad volgens het familieonderzoek haar jongere broer Gerardus als getuige op.

Mathias wordt in de latere registratie als landbouwer vermeld. Het echtpaar bleef in Hamont wonen en vormde daar het gezin waaruit de Hamontse tak verder zou groeien.

Kinderen

Het precieze kindertal verdient nog een laatste controle tegen de originele doopregisters. Een secundaire reconstructie van de Hamontse registers noemt momenteel negen kinderen van Matheus Goossens en Catharina Elisabeth Claes:

1. Cornelius Goossens, gedoopt 9 mei 1759 te Hamont;
2. Henricus Goossens, gedoopt 25 december 1761 te Hamont;
3. Catharina Goossens, gedoopt 9 mei 1764 te Hamont;
4. Theodorus Goossens, gedoopt 5 maart 1766 te Hamont;
5. Henrica Goossens, gedoopt 7 mei 1768 te Hamont;
6. Anna Maria Goossens, gedoopt 23 mei 1770 te Hamont;
7. Adrianus Goossens, gedoopt 8 mei 1771 te Hamont;
8. Adriaen Goossens, gedoopt 18 mei 1772 te Hamont;
9. Arnoldus Goossens, gedoopt 2 april 1774 te Hamont.

Hamont onder Frans bestuur

In de laatste levensjaren van Mathias veranderde de bestuurlijke wereld ingrijpend. In 1795 werden de Zuidelijke Nederlanden door Frankrijk ingelijfd. Hamont verloor daarbij zijn oude stadstitel en kwam te liggen in het Franse departement Nedermaas (Meuse-Inférieure). Toen Mathias in 1801 overleed, maakte het gebied deel uit van de Eerste Franse Republiek, niet van het Eerste Franse Keizerrijk; dat werd pas in 1804 uitgeroepen.

Overlijden

Mathias Goossens overleed op 1 maart 1801 te Hamont, 68 jaar oud. De burgerlijke registratie geeft dezelfde dag volgens de Franse republikeinse kalender als 10 Ventôse jaar IX en vermeldt dat hij omstreeks het middaguur overleed. Volgens het familieonderzoek werd enkele dagen voor zijn dood nog een testament opgesteld.

Zijn vrouw Elisabeth Claes was toen al overleden. Haar precieze overlijdensdatum is nog niet vastgesteld, maar zij wordt in de gegevens als overleden vóór 1801 vermeld. Met Mathias’ overlijden eindigde een leven dat zich vrijwel geheel in Hamont afspeelde, maar juist tijdens een periode waarin zowel de economische wereld van de Kempen als het politieke bestuur ingrijpend veranderden.

Bronnen en noten

1. Parochieregister Hamont. Doop Mathias/Matheus Goossens, 24 februari 1733. FamilySearch film 008435407, beeld 419/725.
2. Parochieregister Hamont. Huwelijk Mathias Goossens × Elisabeth Claes, 18 april 1758. FamilySearch film 8435407, beeld 653/725.
3. Burgerlijke stand Hamont. Overlijden Mathias Goossens, 1 maart 1801 / 10 Ventôse jaar IX. FamilySearch film 004546104, beeld 1034/1181.
4. GeneaPage, Gezinnen uit Hamont. Secundaire reconstructie van gezin Matheus Goossens × Catharina Elisabeth Claes; gebruikt als controle op namen en doopdata van de kinderen.
5. Inventaris Onroerend Erfgoed, Hamont. Historische context over het agrarische karakter van Hamont, oorlogsgeweld, inkwartieringen en de ontwikkeling van de teutenhandel.
6. Inventaris Onroerend Erfgoed, Historische stadskern van Hamont. Aanvullende context over teutenhandel en de historische ontwikkeling van Hamont.