Van Groesbeeck · biografie

Johan van Groesbeeck

vermeld 1513–1547 · heer van Heumen, Malden, Beek en Groesbeek

Met de zestiende-eeuwse Johan van Groesbeeck bereiken we een generatie waarvoor de archieven aanzienlijk rijker zijn. Hij wordt in 1513 als heer van Heumen, Malden en Beek beleend met rechten in Groesbeek en trouwde in 1514 met Bertha van Ghoor.

1513: rechten in Groesbeek

Op 27 oktober 1513 erkende hertog Karel van Gelre dat Johan, heer van Heumen, Malden en Beek, was beleend met het dagelijkse gericht van dorp en kerspel Groesbeek en met verschillende goederen en rechten. De hertog behield onder meer het hoge gericht en bepaalde landsheerlijke rechten voor zichzelf.

1514: huwelijk met Bertha van Ghoor

De huwelijkse voorwaarden zijn concreet gedateerd op 29 augustus 1514. Het regest noemt Johan van Groesbeeck, heer te Heumen, Malden en Beek, en Bertha van Goeyr, dochter van Johan tot Heel. Dit huwelijk is dus rechtstreeks uit archiefmateriaal te onderbouwen.

Drost en bezittingen

Latere regesten noemen Johan als drost van het ambt Stokkem. De familie onderhield tegelijk haar goederen in het Rijk van Nijmegen. Dat hij daarom eenvoudigweg ‘uit Gelre vluchtte wegens de Reformatie’ is te sterk geformuleerd. De politieke en religieuze veranderingen van de zestiende eeuw zijn relevant, maar de chronologie uit de oude tekst ondersteunt zo'n directe vluchtverklaring niet.

De kinderen

Een boedelscheiding uit 1549 en andere regesten bieden een veel betere basis voor de kinderen dan de oude lijst met geschatte geboortejaren. Genoemd worden onder anderen Johan, Gerard — de latere prins-bisschop van Luik —, Dyrck en Elisabeth. Voor een definitieve kinderlijst moeten de akten van 1549 systematisch worden uitgewerkt.

1547: bevestiging van de heerlijkheden

Op 10 september 1547 bevestigde keizer Karel V Johan van Groesbeck in het bezit van Heumen, Malden, Beek en Groesbeek met de daaraan verbonden rechten en vrijheden. Het originele stuk wordt bewaard in het archief van de heerlijkheid Heumen.

Correcties op de oude tekst: de verhuizing naar Kuringen wordt niet zonder nadere bron als gevolg van een protestantse machtsovername verklaard. Ook de oude kinderlijst met geboortejaren wordt niet als vaststaand overgenomen. De akten van 1513, 1514, 1547 en 1549 geven een veel steviger raamwerk.
Stand van het onderzoek
Zeer goed gedocumenteerd: belening 1513; huwelijk Bertha van Ghoor 1514; bezit van de heerlijkheden; bevestiging 1547.
Goed gedocumenteerd maar verder uit te werken: kinderen en boedelscheiding 1549; functies in het Land van Loon.
Niet gehandhaafd zonder aanvullend bewijs: eenvoudige ‘vlucht wegens de Reformatie’.

Bronnen en verantwoording

  • Gelderse Rekenkamer, 27 oktober 1513, afschrift inv.nr. 957 fol. 1, betreffende het gericht en de goederen te Groesbeek.
  • RA Gelderland, Cannenburg inv.nr. 742, regest 57: huwelijkse voorwaarden Johan van Groesbeeck en Bertha van Goeyr, 29 augustus 1514.
  • Archief Heerlijkheid Heumen, inv.nr. 2340: bevestiging door Karel V, 10 september 1547.
  • Gemeentearchief Roermond, regestenregister, vermeldingen van Johan, Bertha en hun kinderen.