Huis Holland · vroege graafschapsgeschiedenis
Holland omstreeks 1100: van West-Frisia tot Holland
Bronkritische bespreking van de originele oorkonde van 1101 en het Egmondse evangelarium, naar Burgers en Mostert (1999).
1101: een originele oorkonde noemt Holland
In een originele oorkonde die bisschop Burchard van Utrecht in 1101 uitvaardigde ten gunste van het kapittel van Sint-Jan, verschijnt graaf Floris II als eerste lekengetuige: Florentius comes de Hollant. Burgers identificeert dit als de vroegste expliciete vermelding van de naam Holland in een origineel overgeleverd stuk. Volgens de afgedrukte afbeelding bevindt het origineel zich in het (toenmalige) Rijksarchief Utrecht, archief kapittel van Sint-Jan, nr. 312. De reproductie in het tijdschrift is geen vrijgegeven afbeelding voor onze site.
Dat is iets anders dan zeggen dat Holland pas in 1101 ontstond, of dat Gerulf en de vroege Dirken reeds de titel „graaf van Holland” voerden. Burgers reconstrueert juist een geleidelijke territoriale en politieke verschuiving in de elfde eeuw.
Oudere berichten en overlevering
De Egmondse geschiedschrijving bevat ook vermeldingen van Holland die met de jaren 1061, 1063 en 1071 samenhangen. Burgers beargumenteert dat deze kunnen teruggaan op oudere, inmiddels verloren aantekeningen. Ze zijn echter niet op dezelfde manier overgeleverd als de originele oorkonde van 1101. We onderscheiden daarom het jaartal van de beschreven gebeurtenis, de ouderdom van het tekstgetuige en de datering van de oorspronkelijke akte.
De geografische ontwikkeling van een oorspronkelijk Westfries graafschap naar een kerngebied rond de Rijnmonding is een historische interpretatie van meerdere bronnen, niet één simpele stichtingshandeling.
Egmond rond het jaar 1000
Marco Mostert behandelt het Egmondse klooster als een belangrijk intellectueel centrum. Het Egmondse evangelarium is een negende-eeuws boek waarvan de tekst in Reims is vervaardigd. Later toegevoegde dedicatieminiaturen tonen Dirk II en Hildegard bij de schenking van het boek. De afbeelding is een waardevol middeleeuws getuigenis, maar moet als later toegevoegde dedicatievoorstelling worden beschreven; een afbeelding in een oud handschrift bewijst niet automatisch de exacte schenkingdatum.
Volgens Mostert: Koninklijke Bibliotheek Den Haag, handschrift 76 F 1. Een eventuele reproductie voor onze website vraagt afzonderlijke herkomst- en rechtencontrole.
Bronnen, status en vervolgvragen
- J.W.J. Burgers (1999) — Holland 31 (1999), pp. 199–209; figuur 1: oorkonde uit 1101.
- Marco Mostert (1999) — Holland 31 (1999), pp. 193–198; afbeelding: Egmonds evangelarium.
- Aanvullend onderzoek: Dirk II en Hildegard, Gent en Egmond.
Deze publicaties versterken de historische context. Zij verhogen geen ouder-kindclassificatie automatisch. Uitgave geraadpleegd uit gebruikers-PDF; PDF niet publiek herplaatst.