De weg naar Karel de Grote · deel 1 van 6
Stammen wij af van Karel de Grote?
Waarom een afstamming van Karel de Grote waarschijnlijk minder uitzonderlijk is dan zij klinkt — en waarom dat nog niets bewijst.
Een aantrekkelijke vraag
Voor veel genealogen is Karel de Grote een bijna vanzelfsprekend eindpunt van een lange zoektocht. Zodra een familielijn aansluiting vindt bij middeleeuwse adel, verschijnt vroeg of laat de vraag of de lijn nog verder terug te voeren is naar de Karolingen. Dat klinkt uitzonderlijker dan het waarschijnlijk is.
Wie ongeveer veertig generaties teruggaat, komt theoretisch uit op meer dan een biljoen plaatsen in een kwartierstaat: 240 = 1.099.511.627.776. Zoveel verschillende voorouders kunnen we rond het jaar 800 onmogelijk hebben gehad. De bevolking van Europa was maar een fractie daarvan. Dezelfde mensen moeten dus vele malen op verschillende plaatsen in onze kwartierstaten voorkomen. Dit verschijnsel heet kwartierherhaling.
Wiskundige modellen van Chang en later Rohde, Olson en Chang laten zien hoe snel genealogische vooroudernetwerken in elkaar kunnen grijpen, zelfs wanneer rekening wordt gehouden met geografische en sociale structuur. Zulke modellen maken brede gedeelde afstamming aannemelijk, maar bewijzen niet dat één concrete persoon vandaag van Karel de Grote afstamt.
Van koning naar gewone families
Het bezwaar “maar mijn voorouders waren geen adel” zegt daarom weinig. Iedere generatie terug groeit het aantal familielijnen. Bovendien bleven nakomelingen van koningen en graven niet eeuwig in dezelfde maatschappelijke laag. Dochters trouwden in andere geslachten, jongere takken verloren bezit of status en buitenechtelijke kinderen konden buiten de adel verder leven.
Na vele eeuwen kunnen afstammingslijnen daardoor terechtkomen bij boeren, ambachtslieden en burgers. Omgekeerd kan iemand van wie de bekende voorouders in de achttiende en negentiende eeuw vrijwel uitsluitend gewone mensen waren, enkele eeuwen eerder toch een aansluiting op een ridderlijk of adellijk geslacht hebben.
De verkeerde vraag
Daarmee verandert de betekenis van de zoektocht. De interessantste vraag is niet: stam ik van Karel de Grote af? Voor iemand met diepe Europese wortels kan zo’n afstamming zeer aannemelijk zijn. De genealogisch interessante vraag luidt: kan ik aantonen langs welke lijn?
En precies daar wordt het moeilijk. Een statistische waarschijnlijkheid levert geen enkele naam, akte of filiatie op. Een genealogische afstamming bestaat uit afzonderlijke verbindingen van kind naar ouder. Iedere schakel moet op eigen merites worden beoordeeld.
Deze zesdelige achtergrondreeks behandelt de zoektocht op hoofdlijnen. In Onze bakermat – De eerste generaties Goossens in Grevenbroek (1500–1750) worden mijn eigen afstammingslijnen, bronnen en onderzochte alternatieven uitgebreider besproken.
Bronnen en verder lezen
- J.T. Chang, “Recent common ancestors of all present-day individuals”, Advances in Applied Probability 31 (1999), 1002–1026.
- D.L.T. Rohde, S. Olson & J.T. Chang, “Modelling the recent common ancestry of all living humans”, Nature 431 (2004), 562–566.