De weg naar Karel de Grote · deel 2 van 6
Waarschijnlijk is nog niet bewezen
Het verschil tussen statistische waarschijnlijkheid, genealogisch bewijs en genetische verwantschap.
In het eerste deel zagen we waarom een verre afstamming van Karel de Grote voor veel Europeanen heel aannemelijk kan zijn. Maar waarschijnlijkheid en genealogisch bewijs zijn twee verschillende dingen.
Een keten van filiaties
Een genealogische lijn bestaat uit opeenvolgende filiaties: persoon A is het kind van B, B het kind van C, enzovoort. Een reeks van veertig generaties is dus geen enkel bewijsstuk, maar een keten van ongeveer veertig afzonderlijke beweringen. Als één noodzakelijke schakel niet kan worden onderbouwd, is de doorlopende lijn op dat punt onderbroken.
Dat maakt lange online stambomen verraderlijk. Een reeks kan er overtuigend uitzien omdat vrijwel alle namen, jaartallen en titels ingevuld zijn. Maar twintig websites die dezelfde onbewezen filiatie hebben overgenomen, vormen nog steeds geen twintig onafhankelijke bewijzen.
Historisch bewijs en biologische werkelijkheid
Ook een goed gedocumenteerde filiatie is in de eerste plaats historisch of juridisch bewijs. Een doopinschrijving, huwelijksakte of oorkonde kan overtuigend aantonen wie in de bronnen als vader en moeder golden. Dat hoeft niet in ieder individueel geval identiek te zijn aan biologische afstamming.
Voor Nederland is met Y-chromosomaal en genealogisch onderzoek over de afgelopen vier eeuwen een historische buitenechtelijke-vaderschapsfrequentie van ongeveer 0,96% per generatie geschat. Dat cijfer kan niet zonder meer naar de vroege middeleeuwen worden teruggeprojecteerd, maar het laat wel zien waarom absolute biologische zekerheid over tientallen generaties niet kan worden beloofd.
Na iedere generatie wordt autosomaal DNA opnieuw verdeeld. Daardoor kun je genealogisch van iemand uit de achtste eeuw afstammen zonder nog een herkenbaar DNA-segment van juist die ene voorouder te dragen. Een historische stamboom en een DNA-profiel beantwoorden dus verschillende vragen.
Wat betekent ‘bewezen’ dan?
In genealogisch onderzoek betekent een goed onderbouwde afstamming dat de opeenvolgende relaties volgens de beschikbare bronnen en het beste historische onderzoek overtuigend zijn. Dat is een sterke, maar geen metafysische claim. Nieuwe bronnen kunnen een conclusie versterken of juist corrigeren.
Die voorzichtigheid wordt belangrijker naarmate we verder teruggaan. Tot enkele eeuwen geleden beschikken we vaak over systematische registers. In de middeleeuwen verandert het bronnenlandschap volledig. Dat brengt ons bij de moeilijkste overgang van de zoektocht: hoe kom je vanuit een gewone familie betrouwbaar bij een middeleeuws geslacht?
Bronnen en verder lezen
- M.H.D. Larmuseau e.a., “Genetic-genealogy approach reveals low rate of extrapair paternity in historical Dutch populations”, American Journal of Human Biology 29 (2017).
- D.L.T. Rohde, S. Olson & J.T. Chang, “Modelling the recent common ancestry of all living humans”, Nature 431 (2004), 562–566.