Niet gevolgde aansluiting · bronkritisch dossier
Stecke en de vermeende afstamming uit het huis Broich
De verwantschap tussen Stecke en Broich is niet uit de lucht gegrepen. Juist daarom is deze aansluiting verraderlijk: aantoonbare contacten en vermoedelijke huwelijksbanden zijn in latere stambomen veranderd in een rechtstreekse vader-op-zoonlijn die de bronnen niet dragen.
Niet het huwelijk Hadewych Stecke × Wessel van den Loe is het probleem. Evenmin hoeft de Stecke-familie als geheel te worden verworpen. De problematische schakel is de voorstelling dat Goswin I Stecke een zoon of rechtstreekse mannelijke afstammeling van Burchard III van Broich was. Voor precies die filiatie ontbreekt voldoende bewijs.
Wat stond in de oude reconstructie?
In de eerder gebruikte stamboom loopt de groene lijn vanuit het huis Broich naar de Stecke: Dietrich I van Broich → Dietrich II van Broich → Burchard III van Broich → Goswin I Stecke → Goswin II Stecke → Hadewych Stecke. Daarna gaat de aantoonbare familielijn via Hadewychs huwelijk met Wessel van den Loe verder naar het geslacht Van den Loe.
Zo weergegeven lijkt de overgang van Broich naar Stecke even zeker als de latere generaties. Dat is misleidend. De genealogische moeilijkheid zit precies op de overgang van Burchard III van Broich naar Goswin Stecke.
Wat staat wél stevig?
De Stecke waren geen verzonnen tussenschakel. Van der Loo en Pies behandelen hen als een belangrijk middeleeuws adelsgeslacht in het gebied van Kleef en Mark en geven aan dat de familie sinds de twaalfde eeuw oorkondelijk aantoonbaar is. Ook de latere verbinding met Van den Loe heeft concrete documentaire steun. In een akte van 1404 wordt Hadewych uitdrukkelijk genoemd als weduwe van Wessel van den Loe; samen met haar zuster treedt zij op bij een erfdeling.
Daarmee is het methodisch onjuist de hele Stecke-lijn te schrappen alleen omdat een oudere aansluiting naar Broich niet standhoudt. De lijn moet worden afgeknipt waar het bewijs ophoudt.
Waarom lijkt Broich toch zo aannemelijk?
Omdat er werkelijk relaties tussen beide families bestonden. Een genealogische reconstructie van de Stecke vermeldt Wolter Stecke in 1282 als verwant van Dietrich van Broich. Daarnaast wordt voor Arnold Stecke (oorkondelijk 1188–1237) een huwelijk met een naamloze vrouw uit het huis Broich als waarschijnlijk voorgesteld. Zulke gegevens maken een familieband plausibel, maar zij bewijzen niet dat de Stecke in mannelijke lijn van de heren van Broich afstamden.
Een middeleeuwse vermelding als ‘verwant van’ kan via een moeder, echtgenote of eerdere huwelijksverbinding zijn ontstaan. Zij mag niet zonder aanvullend bewijs worden omgezet in de filiatie Burchard III van Broich → Goswin I Stecke.
Burchard III van Broich is het scharnierpunt
Voor Burchard III van Broich bestaat een eigen genealogische traditie. Hij wordt als zoon van Dietrich I van Broich en als echtgenoot van Agnes van Altena behandeld. In genealogische overzichten van het huis Broich worden zijn kinderen binnen dat huis opgesomd. Een Goswin Stecke verschijnt daar niet als bewezen zoon. Tegelijk bestaan er internetstambomen waarin personen uit Broich en Stecke met elkaar zijn vermengd of zelfs dezelfde persoon lijken te worden. Dat is precies het soort secundaire vermenging dat niet als bewijs voor een middeleeuwse filiatie kan dienen.
En Agnes van Altena?
Ook hier is voorzichtigheid nodig. Agnes van Altena is als echtgenote van Burchard III van Broich bekend. Sommige online genealogieën plaatsen daarnaast een Agnes van Altena bij een Borchard Stecke of maken van Burchard van Broich en Borchard Stecke vrijwel één persoon. Zolang daarvoor geen overtuigend oorkondelijk bewijs wordt aangewezen, mag zo'n verdubbeling of identificatie niet worden gebruikt om Broich en Stecke genealogisch aan elkaar vast te knopen.
Wat betekent dit voor mijn eigen stamboom?
De correctie is kleiner dan de spectaculaire oude lijn doet vermoeden. Hadewych Stecke × Wessel van den Loe blijft staan. Ook Hadewychs plaats binnen het geslacht Stecke kan op basis van de Stecke-literatuur verder worden onderzocht. Wat vervalt, is de sprong waarmee de Stecke via Goswin rechtstreeks tot zonen of mannelijke afstammelingen van Burchard III van Broich werden gemaakt.
Daarmee vervalt ook iedere verdere route naar Karel de Grote die uitsluitend afhankelijk was van juist deze Broich-aansluiting. Een eventuele andere Karolingische afstamming van de Stecke zou afzonderlijk, schakel voor schakel, bewezen moeten worden.
De tweede oude hypothese: Paltsgraven, Limburg en verder terug
In mijn oude aantekeningen staat daarnaast een nog oudere aansluiting genoteerd naar ‘Paltsgraven van Aken/Neder-Lotharingen’ en mogelijk vroege Limburgse lijnen. Die notitie is op dit moment te onnauwkeurig om verantwoord als afzonderlijk verworpen huwelijk of filiatie te publiceren: de namen van de twee personen die de beslissende verbinding zouden vormen ontbreken. Dat is juist bij deze rubriek essentieel.
Daarom neem ik die tweede hypothese nog niet als bewezen reconstructie of als concreet verworpen huwelijk op. Eerst moet de oorspronkelijke keten worden teruggevonden. Pas dan kan worden vastgesteld welke twee personen ten onrechte als ouder en kind of als echtpaar zijn verbonden.
Behouden: Hadewych Stecke × Wessel van den Loe. Niet gevolgd: de directe mannelijke aansluiting Burchard III van Broich → Goswin I Stecke. Nog te reconstrueren: de oude route vanuit Stecke naar Paltsgraven/Limburg, omdat de beslissende namen in de teruggevonden aantekeningen ontbreken.
Bronnen en verder lezen
- Joost van der Loo en Eike Pies, Die Herren Stecke. Geschichte und Genealogie einer bedeutenden Adelsfamilie im Mittelalter, herziene en uitgebreide uitgave. De oorspronkelijke delen verschenen in 1985 in de Schriftenreihe des Kreises Kleve.
- Stichting Loo-Archief, documentatie over de familie Stecke en de publicatie van Joost van der Loo.
- Een afschrift/verwijzing naar de erfdeling van 13 januari 1404 noemt Hadewych van den Loe, geboren Stecke, als weduwe van Wessel van den Loe.
- Europäische Stammtafeln, genealogische tabellen betreffende het huis Broich, gebruikt als vergelijkingspunt voor de afstamming van Burchard III.
- Online genealogieën zijn uitsluitend gebruikt om te documenteren welke afwijkende constructies circuleren; zij gelden hier niet als zelfstandig bewijs.