Nivelles · zevende eeuw · † ca. 652
Itta (Iduberga)
Echtgenote van Pepijn de Oudere en moeder binnen de vroege Pippinidische familiekring. Na Pepijns dood is zij vooral zichtbaar door haar religieuze stichting in Nivelles en door de vroege levensbeschrijving van haar dochter Gertrudis.
Itta verschijnt minder vaak in politieke kronieken dan haar echtgenoot Pepijn de Oudere, maar haar betekenis is daarom niet geringer. Juist via de religieuze gemeenschap van Nivelles bleef een vroege herinnering aan de familie bewaard.
De naam Itta of Iduberga
De bronnen en latere literatuur gebruiken verschillende naamvormen. Op deze website staat ‘Itta (Iduberga)’ om de herkenbaarheid te bewaren zonder te doen alsof één moderne spelling de enige historische vorm was.
Na de dood van Pepijn
Na Pepijns overlijden in 639/640 treedt Itta duidelijker in het licht. Samen met haar dochter Gertrudis is zij verbonden met de stichting van de religieuze gemeenschap van Nivelles. De Vita Sanctae Geretrudis is hiervoor een kernbron. Deze tekst is hagiografisch, maar juist doordat hij relatief vroeg ontstond, is hij van groot belang voor de familieomgeving van Nivelles.1
Nivelles als familiecentrum
Nivelles was niet alleen een plaats van afzondering. Een aristocratische stichting bracht grondbezit, religieuze patronage en familierelaties samen. Voor vrouwen uit de hoge Frankische elite kon een kloostergemeenschap een eigen machts- en herinneringscentrum vormen. Dat helpt ook verklaren waarom de namen van Itta en Gertrudis in de overlevering zo sterk aan deze plaats verbonden bleven.
Haar kinderen
De gebruikelijke reconstructie noemt Grimoald, Gertrudis en Begga als kinderen van Pepijn en Itta. Voor de latere route naar de Karolingen is Begga van bijzonder belang. Daarbij moet echter worden voorkomen dat de relatief vroege Pippinidische familieoverlevering automatisch ook alle veel later vertelde relaties van Begga bewijst.
Wat weten we niet?
Itta’s eigen afkomst is een gebied waarop genealogische tradities gemakkelijk verder gaan dan het bewijs. Daarom worden in het blok ‘In het kort’ geen ouders opgenomen. Ook een exact geboortejaar wordt vermeden. Voor een vroege middeleeuwse biografie is ‘onbekend’ beter dan een schijnprecisie die uit veel latere stambomen komt.
Bronnen en verantwoording
- Vroege Nivellese bron. Vita Sanctae Geretrudis, met vertaling en commentaar in Paul Fouracre & Richard A. Gerberding, Late Merovingian France (1996), 301–329. Cambridge Core. Voor datering en bronbeschrijving tevens Narrative Sources.
- Familiecontext. Rudolf Schieffer, ‘Pippin der Ältere’, Neue Deutsche Biographie 20 (2001), met Itta als echtgenote en de drie kinderen in de genealogische samenvatting. Deutsche Biographie.