Eifel-Moezel · Keulen · † na 717
Plectrudis
Frankische aristocrate uit het Eifel-Moezelgebied, echtgenote van Pepijn II en een zelfstandige politieke actor. Na zijn dood probeerde zij vanuit Keulen de opvolging van haar eigen familietak te beschermen tegen Karel Martel.
Plectrudis laat goed zien waarom vrouwen in de vroegmiddeleeuwse dynastieke geschiedenis niet alleen als echtgenote of moeder moeten worden beschreven. Haar huwelijk bracht Pepijn II bezit en netwerken, zij trad in zijn oorkonden naast hem op en na zijn dood probeerde zij zelfstandig de opvolgingsorde te handhaven.
Een vermogende aristocratische achtergrond
De Neue Deutsche Biographie noemt haar afkomst uit een vooraanstaande familie van het Eifel-Moezelgebied als goed verankerd, maar plaatst vraagtekens bij de precieze namen van haar ouders en zusters. Daarom neemt deze biografie Hugobert en Irmina niet zonder voorbehoud als ouders in het feitenblok op.1
Huwelijk met Pepijn II
Omstreeks 670 huwde zij Pepijn II. Volgens Schieffer was die verbinding van wezenlijk belang voor Pepijns opkomst. Plectrudis verschijnt bovendien in al zijn overgeleverde oorkonden als mede-uitgeefster. Dat is concreter bewijs van politieke en juridische aanwezigheid dan de gebruikelijke formule ‘echtgenote van’ doet vermoeden.
Kinderen en opvolging
Plectrudis en Pepijn hadden de zonen Drogo en Grimoald. Beiden overleden vóór hun vader. De dynastieke vraag verschoof daardoor naar de volgende generatie. Pepijn wilde kennelijk niet dat Karel Martel, zijn zoon uit de relatie met Chalpaida, zonder meer de macht overnam.
Na 714: geen passieve weduwe
Na Pepijns dood op 16 december 714 probeerde Plectrudis de bestaande opvolgingsregeling te verdedigen. Zij liet Karel vasthouden, zond haar jonge kleinzoon Theudoald als hofmeier naar Neustrië en hield vanuit Keulen zelf een centrale positie. De tegenstand in Neustrië en de ontsnapping en opkomst van Karel Martel maakten uiteindelijk een einde aan haar politieke overwicht.1
Keulen en Sankt Maria im Kapitol
Keulen was haar machtsbasis in de opvolgingscrisis en werd ook haar plaats van herinnering. Zij werd begraven in Sankt Maria im Kapitol. De NDB verbindt haar naam bovendien met de stichting of vroege ontwikkeling van deze kerkelijke instelling.
Een correctie op het dynastieke standaardbeeld
In een verhaal dat rechtstreeks van Pepijn II naar Karel Martel springt, wordt Plectrudis al snel gereduceerd tot de verliezende stiefmoeder. De bronnen geven een complexer beeld: zij beschikte over eigen bezit, netwerk en juridische zichtbaarheid en probeerde na 714 daadwerkelijk de politieke orde te bepalen. Haar nederlaag maakt die eerdere machtspositie niet ongedaan.
Bronnen en verantwoording
- Hoofdbron voor de moderne biografie. Rudolf Schieffer, ‘Plektrud’, Neue Deutsche Biographie 20 (2001), 527–528. Deutsche Biographie. De vraagtekens bij haar ouders in de genealogische sectie zijn bewust overgenomen als onzekerheid, niet weggepoetst.
- Context Pepijn II. Rudolf Schieffer, ‘Pippin der Mittlere’, NDB 20 (2001). Deutsche Biographie.