Van het Goessens-goed naar Opden Horrick · ca. 1650/1660–1732/1733
Arnold Goessens
Een man van grond en familiebezit in Grevenbroek, die zich op de Horrick vestigde en in de schepenakten zichtbaar wordt door huwelijken, erfgoederen en rentevorderingen.
Arnold Goessens, in de bronnen ook Arnoldus en Aert genoemd, vormt een belangrijke schakel in de vroege familiegeschiedenis. Met hem verplaatst het zwaartepunt zich van het oudere Goessens-bezit bij Hamont naar de Horrick in Sint-Huibrechts-Lille. Daar legde hij de basis voor de familietak waarin omstreeks 1700 zijn zoon Cornelis werd geboren.
Een geboorte zonder doopakte
Een doopinschrijving van Arnold, die in de akten ook Aert en Arnoldus heet, is niet teruggevonden. Zijn geboorte wordt op grond van de latere familiegeschiedenis omstreeks 1650–1660 geplaatst. Zijn precieze geboorteplaats is onbekend.
De vroegste betrouwbare aanwijzingen voor zijn gezin komen uit de goederen van de familie Knaepkens. Bij de erfdeling van 3 januari 1676 wordt Lijs Knaepkens genoemd als weduwe van Dryes (Andries) Goessens, samen met haar kinderen Aert en Eel. De latere registers bevestigen dat Lijs en Aert ook bij de afwikkeling van hun familiebezit nauw met elkaar verbonden waren.
De naam Duffels sluit aan bij de moederlijke familie van Lijs: haar ouders worden in de erfdeling van 1676 genoemd als Aert Knaepkens en Marie Duffels. Daardoor worden de verschillende naamvormen die in de familieakten voorkomen beter verklaarbaar. Voor Arnold betekende dit dat hij via zijn moeder erf- en vermogensrechten bezat, naast het bezit dat hij later op de Horrick verwierf.
Maria Gisberts en de Horrick
Rond 1682 trouwde Arnold met Maria Gisberts, ook aangeduid als Maria Opden Horrick. Haar naam verbindt haar met de familie die op het gehucht De Horrick woonde. Drie jaar later, in 1685, verwierf Arnold daar de boerderij die in een akte als sterk vervallen werd omschreven.
Met die aankoop vestigde Arnold de familienaam Goessens in Sint-Huibrechts-Lille. De oudere generatie had daar niet gewoond: vóór Arnolds komst ontbreekt de naam Goessens gedurende tientallen jaren in het Lilse begraafregister. De verhuizing naar de Horrick was daarmee een echte nieuwe fase in de familiegeschiedenis.
Met Arnold Goessens werd de Horrick een plaats die blijvend met de familiegeschiedenis verbonden raakte.
Twee bezitslijnen
De boerderij op de Horrick was niet het enige bezit waarmee Arnold te maken kreeg. Op 5 februari 1688 deed zijn moeder Lijs Duffels voor het gerecht afstand van haar recht van tocht ten behoeve van Aert Goessens. De akte noemt hem letterlijk “haeren soen”. Daarmee is de moeder-zoonrelatie rechtstreeks in een primaire bron vastgelegd. In dezelfde akte vestigde Aert bij Willem Stevens een jaarlijkse rente van vijf gulden, aflosbaar met honderd gulden, met zijn goederen als onderpand. Bekijk de bronfiche →
Deze akte bevestigt dus rechtstreeks dat Lijs Duffels de moeder van Aert was. Welke goederen precies onder haar tocht vielen en hoe zij zich tot het oudere bezit bij ’t Coleneynde verhielden, moet uit de bredere reeks gichtakten worden gereconstrueerd.
De nalatenschap van zijn moeder in februari 1697
In februari 1697 trad Arnold verschillende malen op voor de schepenbank Grevenbroek. Zijn moeder Lijs was inmiddels overleden. Op 12 februari gaf Arnt Goessens voor zichzelf en zijn zuster aan welke goederen hun na haar overlijden waren toegevallen. Daarbij werd ook een rentevordering van 250 gulden op goederen te Sint-Huibrechts-Lille genoemd. De akte laat zien dat het vruchtgebruik dat zijn moeder bij leven had genoten, was geëindigd en dat de erfgenamen nu hun rechten lieten registreren. Lees de geregistreerde akte van 12 februari →
Op 27 februari 1697 volgden twee andere rechtshandelingen. Arnold trad op bij een financiële overdracht aan Martinus Bloemers uit Weert, waarbij rechten op de familierente een rol speelden. Vervolgens werd de verdeling van de goederen van Lijs Goessens vastgelegd. De beschreven bezittingen omvatten onder andere akkerland, delen van beemden, bos en heidegrond, terwijl bij de andere deelgenoten ook een huis met huisveld voorkomt. Lees de akten van 27 februari →
Het ging niet om één enkele nalatenschapsakte, maar om drie opeenvolgende momenten: het registreren van geërfde rechten, een financiële transactie en de verdeling van goederen. Samen laten zij zien hoe Arnold de rechten en verplichtingen van zijn familie beheerde, in een streek waar grondbezit en rentevorderingen nauw met elkaar waren verweven.
Kinderen en het overlijden van Maria
Uit het huwelijk met Maria Gisberts werd een reeks kinderen geboren. Tot de in de bronnen terugkerende kinderen behoren onder anderen Andries en Gijsbert. Andere zonen en dochters verschijnen later in akten over erfenissen, grond en familiebezit.
Maria Gisberts overleed op 26 januari 1697. Arnold bleef achter met een gezin dat voor een belangrijk deel nog jong was. Daarna volgde een tweede huwelijk, waaruit onder meer Cornelis Goossens voortkwam.
Een tweede huwelijk
De naam van Arnolds tweede vrouw is minder zeker dan die van Maria. Het familieonderzoek wijst sterk in de richting van Catharina Thijsen. Zij trad in 1738 op als doopmeter van Anna Maria, de eerste dochter van Cornelis. Omdat bij zo’n eerste dochter vaak de grootmoeder als meter optrad, past dit goed bij de reconstructie dat Catharina Cornelis’ moeder en dus Arnolds tweede vrouw was.
Een rechtstreeks huwelijksdocument dat deze identificatie definitief bevestigt, is echter niet gevonden. Daarom blijft haar naam op deze website bewust met een voorbehoud vermeld.
Catharina Thijsen wordt als tweede vrouw van Arnold beschouwd, maar de identificatie berust op indirect genealogisch bewijs en niet op een teruggevonden huwelijksakte.
Grond, schulden en erfgenamen
De gichtregisters laten Arnold niet alleen als boer of grondeigenaar zien, maar ook als iemand die vertrouwd was met de juridische en financiële mogelijkheden van zijn tijd. Een akte uit 1716 is daarvan een goed voorbeeld. Kinderen uit zijn eerste huwelijk droegen twee stukken grond aan hun vader over voor 200 gulden. Arnold gebruikte hetzelfde bedrag om een schuld van deze kinderen bij Willem Stevens af te lossen.
De constructie was van belang voor de verdeling van het familiebezit. De betrokken gronden kwamen zo tijdens Arnolds tweede huwelijk opnieuw onder zijn beheer. Daardoor konden ook de kinderen uit het tweede huwelijk later in de boedel delen, terwijl de oudere kinderen onmiddellijk geld ontvingen en van hun schuld werden bevrijd.
Zo bracht Arnold bezit, schulden en aanspraken van de kinderen uit zijn beide huwelijken in een nieuwe samenhang.
De volgende generatie
Arnolds kinderen sloegen verschillende wegen in. Andries vestigde zich op ’t Sant in Sint-Huibrechts-Lille. Gijsbert bouwde binnen het gehucht Horrick een eigen huishouden op. En uit het tweede huwelijk kwam Cornelis Goossens, die later naar Hamont trok en daar in de Emmelenhoek woonde.
De familie bleef onderling nauw verbonden. Halfbroers en halfzussen traden later op als peetouders bij de kinderen van Cornelis. Juist die patronen in doopgetuigen en familieakten vormen een belangrijk deel van het bewijs waarmee de aansluiting van Cornelis op het gezin van Arnold is gereconstrueerd.
Overleden vóór februari 1733
Een exacte overlijdensdatum is niet bekend. Arnold moet eind 1732 of begin 1733 zijn gestorven. In februari 1733 traden Gijs Goessens en andere erfgenamen op rond een huis, hof en meerdere goederen die volgens de akte afkomstig waren van hun vader Arnold zaliger.
Daarmee eindigde een leven dat in de bronnen vooral zichtbaar wordt door grond, huwelijk, erfenis en familieverhoudingen. Arnold was degene die de Goessens-lijn op de Horrick vestigde en tegelijk het oudere familiebezit bij Hamont bleef beheren. Zijn zoon Cornelis vormde vervolgens de schakel terug naar Hamont en, via kleinzoon Arnoldus, naar Gennep.
Levenslijn
Van Hamont naar de Horrick
Archiefbronnen
3 januari 1676 — schepenbank Grevenbroek, erfdeling van de goederen van Aert Knaepkens en Marie Duffels. Lijs Knaepkens wordt genoemd als weduwe van Dryes Goessens, met haar kinderen Aert en Eel. Zie ook de onderzoeksverantwoording.
- Gicht 38, fol. 54v, 5 februari 1688 — Lijs Duffels noemt Aert Goessens rechtstreeks haar zoon.
- Gicht 39, akte van 12 februari 1697 (scan aangeduid als f. 161v) — Aert/Ardt Kueppens alias Goesens en de moederlijke nalatenschap.
- Gicht 39, akten van 27 februari 1697 (scan aangeduid als f. 162r) — cessie aan Martinus Bloemers en verdeling van goederen van Lijs Kueppens.
Reproducties/transcriptie afkomstig uit de Collectie van de vzw Documentatiecentrum dr. M. Bussels / Geschied- en Heemkundige Kring ‘De Goede Stede’ Hamont-Achel.
