Huis Kleef · veertiende eeuw

Diederik VIII van Kleef

Diederik VIII van Kleef volgde in 1310 zijn halfbroer Otto op. De NDB laat hem regeren tot 1347.

De Keulse aanspraken afweren

Na Otto's dood claimde de aartsbisschop van Keulen dat Kleef of delen ervan als vrijgevallen leen aan Keulen moesten terugkeren. Diederik wist die aanspraken af te weren.

Na mislukkingen in Westfalen concentreerde hij zich op het Kleefse kernland aan beide zijden van de beneden-Rijn. De NDB beschrijft zijn beleid als een succesvolle verwervingspolitiek gericht op een ruimtelijk samenhangender territorium.

Territoriale consolidatie zichtbaar in 1338

Twee oorkonden uit 1338 geven een concreet voorbeeld van de territoriale politiek die in de literatuur met Diederiks regering wordt verbonden. Op 7 april droeg Wolter Stecke zijn rechten op de gerechten Hünxe, Spellen en Wallach aan de graaf over (Landesarchiv NRW, AA 0053 nr. 217). Een tweede stuk, nr. 217a, legt vast dat Wolter Beeck en Sterkrade als lenen van de graaf hield en dat hij de helft van de gerechten in Götterswick, Hünxe, Spellen, Wallach en Gahlen aan Diederik had overgedragen.

Deze akten zijn vooral bestuurlijk en territoriaal van betekenis. Zij tonen de uitbreiding en formalisering van grafelijke rechtsmacht; zij bewijzen geen genealogische verbinding met de familie Stecke.

Bekijk AA 0053 nr. 217 → · Bekijk het afschrift van AA 0053 nr. 217a →

Familie en opvolgingsprobleem

Diederik huwde eerst Margaretha van Gelre en vervolgens Maria van Gulik. Hij stierf zonder zoon.

Zijn dochter Margaretha van Kleef huwde Adolf II van der Mark en werd later de dynastieke schakel naar het Huis Van der Mark. In 1347 volgde Diederiks broer Jan van Kleef hem echter eerst op.

Plaats in de familie

Vader: Diederik VII van Kleef (1275–1305) · Zoon: Diederik VIII van Kleef (1310–1347) · Dochter: Margaretha van Kleef (× Adolf II van der Mark)

Levenslijn

Belangrijkste momenten

1310Volgt zijn halfbroer Otto op
14e eeuwConcentratie op territoriale uitbouw van het Kleefse kernland
1338Overdracht van Stecke-rechten versterkt grafelijke rechtsmacht
1347Overlijden zonder zoon

Van betwiste opvolger tot landsheer

De moderne studie van Manuel Hagemann noemt deze graaf Dietrich VII./IX., waar onze website hem Diederik VIII noemt. Hij werd vermoedelijk omstreeks 1291 geboren als zoon van Diederik VII van Kleef en Margaretha van Kyburg. In 1297 werd hij verloofd met Margaretha van Gelre; volgens Hagemann voltrok men het huwelijk in 1305 of 1308.

Na het onverwachte overlijden van zijn halfbroer Otto op 29 september 1310 erfde hij de grafelijke titel. De opvolging werd aangevochten door Otto's weduwe Mechthild van Virneburg, die de rechten van haar dochter Irmgard wilde veiligstellen, en door machtige bondgenoten in Keulen en de Mark. Pas omstreeks 1317 was Diederiks positie voldoende verzekerd.

Bestuur, domeinen en archiefvorming

Daarna zocht Diederik minder de gewapende confrontatie en meer de binnenlandse versterking. Sonsbeck kreeg in 1320 stadsrechten; ontginningen en verwerving van rechten rond Dinslaken, Ringenberg, Bislich, Uedem en Xanten vergrootten de samenhang van het graafschap. Het Kleefse goederenregister (Urbar) van omstreeks 1319 legde inkomsten vast. In 1336/1337 werden belangrijke oorkonden bij een archiefordening samengebracht in het Kleefse kopiaris. Dit zijn belangrijke onderzoekssporen voor toekomstig brononderzoek.

Dochters, tweede huwelijk en opvolging

Omdat hij geen overlevende zoon had, speelde hij in 1333 met het plan de graafschap onder zijn drie dochters te verdelen. De oudste, Margaretha van Kleef, was gehuwd met Adolf II van der Mark. Zijn broer Jan verzette zich tegen een dergelijke opvolging; in 1338 zag Diederik van de verdeling af. Na het overlijden van zijn eerste vrouw huwde hij in 1340 Maria van Gulik. Uit dit tweede huwelijk zijn geen kinderen bekend.

Hij overleed op 7 juli 1347 en werd begraven in het koor van de toen nog onvoltooide Kleefse kapittelkerk. Zijn broer Jan van Kleef volgde hem op. De huidige W-classificaties van ouder-kindrelaties worden met deze aanvullende biografie niet automatisch veranderd.

Bronnen en literatuur