Home›Geslachten›Personen›Hendrick van den Loe (van Beloe)

Vijfde generatie Van de Loo · ca. 1550–in of na 1604

Hendrick van den Loe (van Beloe)

Zoon van richter Jan van den Loe van Abroeck en Alidt Moermans · kerkmeester te Weeze · vanaf 1595 erfpachter van de Aspermolen te Asperden · gehuwd met Engel Ver (Vrede)

Hendrick van den Loe werd omstreeks 1550 geboren als zoon van Jan (Johan) van den Loe van Abroeck, richter te Weeze, en Alidt Moermans. Zijn leven vormt een belangrijk overgangspunt in de familiegeschiedenis: met zijn vestiging bij de Aspermolen in Asperden verschoof het zwaartepunt van de familie van Weeze naar Asperden. Vanaf 1595 is zijn band met de molen rechtstreeks uit de overgeleverde oorkonden te volgen.1

Jeugd en Overelve

Hendrick groeide op in de omgeving van Weeze. In 1552 verkreeg hij de tweede hand aan Overelve, een goed dat al bij eerdere generaties van de familie voorkomt. Een laat-zestiende-eeuws handschrift noemt hem expliciet “Henrick van Loe, des richters tho Weze Jans van Loe Soen”. Daarmee is niet alleen zijn naam, maar ook zijn afstamming van richter Jan rechtstreeks in de overlevering vastgelegd.2

Van Weeze naar Asperden

In 1595 begint een nieuw hoofdstuk. Hendrick vestigde zich in het nabijgelegen Asperden en nam daar de positie rond de Aspermolen over. Deze stap kreeg grote betekenis voor zijn nakomelingen: generaties Van de Loo zouden daarna met Asperden en de molen verbonden blijven. Het Loo-Archief beschouwt Hendricks overgang naar Asperden dan ook als het begin van een nieuwe fase in de geschiedenis van de niet-adellijke familie Van de(r) Loo.3

De Aspermolen

De Aspermolen was een watermolen aan de Niers en behoorde tot de goederen van het vrouwenklooster Graefenthal. Op 12 december 1595 werd in een oorkonde vastgelegd dat Hendrick — daarin ook aangeduid als Hendrick van Beloe — erfpachter van de molen werd. Aan de overeenkomst was de verplichting verbonden het afgebrande molenhuis opnieuw op te bouwen.4

Dat gegeven rust niet alleen op de Loo-Kronieken. De overeenkomst is terug te voeren op oorkonde nr. 631 van klooster Graefenthal, gedateerd 12 december 1595, gepubliceerd in de moderne oorkondenuitgave van Graefenthal. Daarnaast vermeldt de regionale historicus Hans-Joachim Koepp in zijn geschiedenis van Goch dat Hendrick van de Loe de Aspermolen in 1595 in erfpacht kreeg. Ook het onafhankelijke cultuurhistorische landschapsportaal KuLaDig (LVR) beschrijft dat de molen na de brand aan het einde van de zestiende eeuw door Heinrich von Beloe werd herbouwd. De verschillende naamvormen wijzen hier dus op dezelfde persoon. Daarmee behoort deze episode tot de best extern controleerbare onderdelen van Hendricks levensloop.5

Kerkmeester te Weeze

Hendrick bleef na zijn overgang naar Asperden ook aantoonbaar met Weeze verbonden. In 1598 werd hij behand aan de Helsum ten behoeve van de St.-Antoniuskapel te Weeze. In dezelfde bron wordt hij als kerkmeester vermeld. Dat laat zien dat de verhuizing naar Asperden niet betekende dat zijn bestaande sociale en kerkelijke banden met Weeze onmiddellijk verdwenen.6

Schema van de twee verwante Van-de-Loe-takken die via huwelijken met de familie Van Schevick samenkomen bij Petrus van de Loe en Maria van Schevick
De familie splitst in verschillende takken en komt via de familie Van Schevick opnieuw samen. Het schema maakt de twee nauwe bloedverwantschappen visueel zichtbaar.

Huwelijk met Engel Ver

Hendrick was gehuwd met Engel Ver, ook als Vrede vermeld, dochter van de molenmeester te Asperden. Via dit huwelijk kwam hij in de directe omgeving van het molenbedrijf terecht en kon hij zijn schoonvader als erfpachter opvolgen.7

In de familieoverlevering wordt bovendien gewezen op de opvallende continuïteit van de voornaam Engel en verwante vormen in latere generaties. Dat is een interessante naamgevingsobservatie, maar op zichzelf geen bewijs voor verwantschap; de genealogische verbinding moet steeds uit de afzonderlijke bronnen blijken.

Kinderen en nakomelingen

De Loo-Kronieken schrijven aan Hendrick en Engel een gezin van zes kinderen toe. Tot de genoemde kinderen behoren Bernt (Bernardus), die de verbinding met de Aspermolen voortzette, Peter van de Loe, Fyken (Sophia) van de Loe en Henricus van de Loe. Fyken huwde Jan Gisen van Schevick, erfpachter van de Schaerhof te Kessel. Via verschillende kinderen ontstonden in de volgende generaties nieuwe familietakken in Asperden en de omliggende plaatsen.8

Voor de stamreeks naar de auteur van deze website loopt de lijn via Peter (Petrus) van de Loe van Beloe.

Een bewaarde handtekening

Van Hendrick is iets uitzonderlijk persoonlijks bewaard gebleven: zijn eigen handtekening. De Loo-Kroniek 61 reproduceert een handtekening uit een oorkonde van 30 mei 1604. Daarmee beschikken we niet alleen over administratieve vermeldingen van Hendrick, maar ook over een tastbaar spoor dat hij zelf heeft nagelaten.9

Overlijden

Een exacte overlijdensdatum is niet bekend. Omdat Hendrick op 30 mei 1604 nog aantoonbaar in een oorkonde voorkomt, kan zijn overlijden veilig worden gedateerd als in of na 1604. Een preciezer jaar zou zonder aanvullende bron te stellig zijn.10

Betekenis voor de familie

Hendricks betekenis ligt vooral in de overgang van Weeze naar Asperden en in de duurzame verbinding met de Aspermolen. Het Loo-Archief beschrijft hem en Engel als stamouders van de nog bloeiende Van-de-Loo-tak. Vanuit Asperden verspreidden nakomelingen zich later onder meer naar Kessel en andere plaatsen in het Nederrijnse en Noord-Limburgse gebied.11

De vaak ruimere formulering dat vrijwel alle hedendaagse niet-adellijke takken rechtstreeks van Hendrick afstammen is aannemelijk binnen de gepubliceerde familiereconstructie, maar vraagt per tak om een afzonderlijk gedocumenteerde genealogische keten. Voor deze biografie is daarom de meer beperkte conclusie verantwoord: Hendrick en Engel staan aan het begin van de goed gedocumenteerde Asperdense voortzetting van de familie.

Controle buiten de Loo-Kronieken

Voor deze biografie is bewust gezocht naar bronnen die niet eenvoudigweg de Loo-Kronieken navertellen. Dat levert vooral voor de Aspermolen onafhankelijke bevestiging op. De moderne uitgave van de Graefenthal-oorkonden identificeert oorkonde nr. 631 van 12 december 1595 als de erfpachtovereenkomst met Hendrick van Beloe. Koepp noemt dezelfde overgang in zijn regionale geschiedenis van Goch. KuLaDig, het cultuurhistorische informatiesysteem van de Landschaftsverband Rheinland, vermeldt eveneens dat Heinrich von Beloe de molen na de laat-zestiende-eeuwse brand herbouwde.12

Die externe controle is belangrijk, maar kent ook grenzen. Voor Hendricks afstamming, Overelve, het kerkmeesterschap in 1598, zijn huwelijk en de precieze gezinssamenstelling kon in vrij toegankelijke externe bronnen geen tweede, volledig onafhankelijke bewijsreeks worden gevonden. Daar blijven de door het Loo-Archief ontsloten archivalia en genealogische reconstructies de voornaamste basis. Daarom worden die gegevens hier niet sterker geformuleerd dan de beschikbare documentatie toelaat.

Bronkritiek. De kern van Hendricks biografie is relatief sterk gedocumenteerd: zijn afstamming van richter Jan, zijn relatie met Overelve, zijn kerkmeesterschap, de erfpacht van de Aspermolen in 1595 en zijn handtekening uit 1604 zijn in of via concrete archiefstukken overgeleverd. Voor de volledige gezinssamenstelling en de verdere vertakkingen steunt de reconstructie sterker op het genealogische onderzoek in de Loo-Kronieken. Ook de vorm “oder van Beloe” moet als historische naamvariant worden gelezen, niet als aanwijzing voor een afzonderlijk geslacht.

Bronnen en noten

  1. Secundair / archiefonderzoek. Loo-Kroniek 61, p. 4–5; Loo-Archief, overzicht van negen eeuwen familie Van de(r) Loo.
  2. Primaire bron via publicatie. Laat-zestiende-eeuws handschrift, geciteerd en afgebeeld in Loo-Kroniek 61: “Henrick van Loe, des richters tho Weze Jans van Loe Soen”; tevens de vermelding van de tweede hand aan Overelve in 1552.
  3. Secundair. Loo-Kroniek 53, 54, 64 en 65; Loo-Archief, familieoverzicht.
  4. Primaire bron via publicatie. Oorkonde Graefenthal nr. 631, 12 december 1595, betreffende Hendrick van Beloe en de Aspermolen; besproken door het Loo-Archief en in de Loo-Kroniek.
  5. Onafhankelijke bevestiging. Hans-Joachim Koepp, Kelten, Kirche und Kartoffelpüree. Chronologie der 750-jährigen Geschichte der Stadt Goch, dl. 1, p. 321; daarnaast KuLaDig (Landschaftsverband Rheinland), Aspermühle an der Niers, waar de herbouw na de laat-zestiende-eeuwse brand aan Heinrich von Beloe wordt toegeschreven.
  6. Primaire bron via publicatie. Vermelding uit 1598 betreffende Helsum/St.-Antoniuskapel te Weeze, besproken in Loo-Kroniek 61.
  7. Secundair / archiefonderzoek. Loo-Kroniek 49, 61 en 64; huwelijk met Engel Ver (Vrede) en opvolging in het molenbedrijf.
  8. Genealogische reconstructie. Loo-Kroniek 49 en 64, gezin en stamboomoverzicht. De afzonderlijke lijnen verdienen waar mogelijk controle tegen doop-, trouw-, leen- en pachtbronnen.
  9. Primaire bron via afbeelding. Handtekening van Henrick van den Loe, 30 mei 1604, Oorkondenbestand Evangelische Gemeente Goch, Blatt 8; afgebeeld in Loo-Kroniek 61, afb. 15.
  10. Chronologische reconstructie. Laatste hier gebruikte zekere vermelding: 30 mei 1604; daarom “in of na 1604”.
  11. Secundair. Loo-Archief, Negen eeuwen familie van de(r) Loo; Loo-Kroniek 64.
  12. Externe controle. Rien van den Brand, Alfred Reimann en Henk Zweers (foto’s), Die Urkunden des Klosters Graefenthal Vallis Comitis, Band 1 (Förderverein Kloster Graefenthal, 2013), oorkonde nr. 631, pp. 1356–1357; Hans-Joachim Koepp, Kelten, Kirche und Kartoffelpüree, dl. 1, p. 321; KuLaDig/Landschaftsverband Rheinland, objectbeschrijving Aspermühle an der Niers.

Geraadpleegde publicaties

  • Loo-Kroniek 49, 53, 54, 61, 64 en 65.
  • Loo-Archief, Negen eeuwen familie van de(r) Loo en documentenoverzicht.
  • Hans-Joachim Koepp, Kelten, Kirche und Kartoffelpüree. Chronologie der 750-jährigen Geschichte der Stadt Goch, deel 1, p. 321.
  • Rien van den Brand, Alfred Reimann en Henk Zweers (foto’s), Die Urkunden des Klosters Graefenthal Vallis Comitis, Band 1, Förderverein Kloster Graefenthal, 2013, nr. 631, pp. 1356–1357.
  • KuLaDig – Kultur.Landschaft.Digital (Landschaftsverband Rheinland), Aspermühle an der Niers.
  • Graefenthal, oorkonde nr. 631 van 12 december 1595, zoals gepubliceerd in de genoemde oorkondenuitgave.