Kalbeck · Heumen · veertiende eeuw

Aleid van der Straten

Waarschijnlijke dochter van Diederick van der Straten en Margaretha van Kleef · volgens Van Spaen eerste vrouw van Seger van Groesbeeck · vermoedelijke moeder van Johan van Groesbeeck.

Afkomst en plaats in de familie

De genealogische overlevering plaatst Aleid van der Straten als dochter van Diederick (Dietrich) van der Straten en Margaretha van Kleef. Dit ouderpaar is aanzienlijk beter gedocumenteerd dan Aleids eigen filiatie: een oorkonde van 13 juli 1330, uitgegeven in Schleidgens regesten (nr. 196), noemt Margaretha als echtgenote van Diederick. Dieter Kastner bespreekt hun verwantschap met het Kleefse gravenhuis en de familiebezittingen bij Goch in zijn studie uit 1988.¹²

Die bronnen bevestigen het echtpaar, maar noemen Aleid niet uitdrukkelijk als hun dochter. Haar afzonderlijke vader- en moederrelatie zijn daarom met W (waarschijnlijk) beoordeeld, niet met B (bewezen).

Volgens Van Spaen de eerste vrouw van Seger

In zijn genealogische handschrift Groesbeeck noemt W.A. van Spaen Aleid als eerste vrouw van ridder Seger van Groesbeeck; Margaretha van Bylandt volgt volgens die opgave als latere echtgenote. Het is een herkenbare, maar later genoteerde genealogische overlevering. Een middeleeuwse huwelijksakte die Aleid zelf met naam noemt, is in dit onderzoek niet aangetroffen. Daarom heeft ook het huwelijk de beoordeling W.³

Johan, Kalbeck en de vererving

Het charter van 17 mei 1387 noemt Johan van Groesbeeck als zoon van Seger. Die vader-zoonrelatie heeft een rechtstreekse bewijsplaats (B). Maar Aleid wordt in de akte niet als Johans moeder genoemd.⁴

Een belangrijk aanvullend spoor is Kalbeck. Kastner laat zien dat Diederick van der Straten de burcht in 1330 kreeg, dat zijn zoon Johan bij het bezit betrokken bleef en dat vader en zoon in 1351 verplichtingen over Kalbeck aangingen. In 1403 werd Johan van Groesbeeck met Kalbeck beleend. Die overgang is goed verenigbaar met Aleid als diens moeder, maar de ontbrekende eigendomsoverdracht tussen beide families is nog niet als afzonderlijke erfrechtelijke akte aangewezen.²⁵

De in oudere familiepublicaties voorkomende verklaring dat Kalbeck onmiddellijk aan Aleid toeviel doordat haar broer definitief geestelijke werd, is daarom te stellig. Kastners reconstructie toont diens latere actieve rol bij Kalbeck. Aleid → Johan wordt op grond van de combinatie Van Spaen, 1387 en 1403 als W (waarschijnlijk) beoordeeld.

Via Johans natuurlijke zoon Seger en diens dochter Itgen loopt de onderzochte stamreeks naar Van den Loe. De latere filiatie vanaf Johan naar Itgen wordt afzonderlijk beoordeeld en wordt niet door de onzekerheid rond Aleid gewijzigd.

Fije (Sophia): een vaststaande dochter van Seger, maar van welke moeder?

Bij de huwelijkse voorwaarden van Fije met Sweder van Rechteren op 17 mei 1387 zegde Seger een bruidsgave van 2.800 gulden toe. Fije deed afstand van haar rechten in de nalatenschap van haar overleden moeder. Onder de borgen verschijnt ridder Henric van der Straten. Het gepubliceerde regest noemt die moeder echter niet bij naam.⁴

Fije is daarmee bewezen (B) dochter van Seger, maar niet bewezen dochter van Aleid. Sommige moderne genealogieën schrijven haar toe aan Margaretha van Bylandt. Die mogelijkheid wordt niet uitgesloten doordat één borg Van der Straten heette of doordat in het charter geen borg Van Bylandt genoemd wordt. Een halfbroer- of halfzusrelatie met Johan is evenmin uit te sluiten. Voor Aleid als moeder van Fije is daarom hoogstens A (aannemelijk, betwist) vastgelegd.⁶

Als Aleid werkelijk Fijes moeder was, moet Aleid vóór 17 mei 1387 zijn overleden. Deze datering is vooralsnog voorwaardelijk en geen zelfstandig bewezen sterfdatum.

Bronnen en noten

1. Uitgave van oorkonderegest. W.R. Schleidgen, Kleve–Mark Urkunden 1223–1368 (1983), nr. 196, akte van 13 juli 1330. De volledige originele oorkonde is voor deze revisie niet zelf ingezien.
2. Zelfstandig gecontroleerde wetenschappelijke studie. Dieter Kastner, Die Gocher Landrolle (1988), blz. 46–50, vooral 47–48 en de noten 65, 69 en 71. De gedrukte bladzijden zijn in de PDF bekeken.
3. Later genealogisch handschrift. W.A. van Spaen, collectie Van Spaen, handschrift Groesbeeck nr. 182, deel I, fol. 218v, kol. 4; aangehaald in Loo-Kroniek 63 (2017), noot 24. Het handschrift zelf is nog niet opnieuw ingezien.
4. Charter via gepubliceerd regest. Huisarchief Almelo, inv. nr. 32, 17 mei 1387, huwelijksvoorwaarden Fije en Sweder van Rechteren; besproken in Loo-Kroniek 63, noot 26, en de overgenomen charterbeschrijving. Het originele charter en de zegels zijn nog niet door ons opnieuw gecontroleerd.
5. Leenregisteruitgave. J.J.S. Sloet en J.H.S. van Veen, Register op de leenaktenboeken van Gelre en Zutphen (1912), blz. 102: Johan van Groesbeeck en Kalbeck in 1403; vindplaats ook in Loo-Kroniek 63.
6. Conflicterende secundaire genealogie. Genealogie Aartsen e.a., Sophia van Groesbeek, met Margaretha van Bylandt als moeder. Deze opgave bewijst het alternatief niet, maar verhindert een onkritische toeschrijving van Fije aan Aleid.