Bewijsvoering · bronnen · open vragen
Onderzoek naar Van der Straten
Hoe de familie rond Weeze, Goch en Kalbeck aansluit op Van Groesbeeck en het Huis Kleef — en welke schakels rechtstreeks zijn vermeld, via publicaties bekend zijn of op reconstructie berusten.
Onderzoeksvraag
Het onderzoek richt zich op de voorouderlijn via Aleid van der Straten, haar vader Dietrich (Diederick) en haar moeder Margaretha van Kleef. Inmiddels is ook Dietrichs vader Johan van der Straten uitgewerkt. Centraal staat de vraag welke bronnen deze relaties dragen en hoever de lijn verantwoord teruggevoerd kan worden.
De Loo-Kroniek bood aanknopingspunten en bronverwijzingen. Vervolgens is Dieter Kastners studie en bronnenuitgave over de Gocher Landrolle zelfstandig geraadpleegd. Een verwijzing naar een oude akte is daarbij niet hetzelfde als eigen onderzoek van het origineel. Dat onderscheid blijft zichtbaar in de biografieën en in de bronnenlijst hieronder.
1. Johan als vroegste uitgewerkte generatie
Kastner noemt Johan uitdrukkelijk als vader van Dietrich. Hij behandelt Johans loopbaan tussen 1297 en 1332, waaronder zijn optreden als gerechtsman, richter en bestuurder. Daarmee heeft Johan een zelfstandige plaats in de familiegeschiedenis; hij is meer dan een naam die uitsluitend uit een latere stamboom bekend is.1
Zijn ouders en de naam van Dietrichs moeder zijn nog niet vastgesteld. De stamreeks begint daarom voorlopig bij Johan. Dat maakt hem de vroegste hier uitgewerkte voorouder, niet de bewezen eerste stamvader van alle families met deze naam.
2. Dietrich en Margaretha van Kleef
Voor het huwelijk verwijst het familieonderzoek naar een regeling van 13 juli 1330 over inkomsten uit de Nijmeegse tol. Deze wordt ontsloten in Schleidgens regesten van de Kleve-Mark-oorkonden. Kastner bespreekt daarnaast de verwantschap tussen Dietrich en het Kleefse grafelijke huis.3
Bij Margaretha moeten drie vragen afzonderlijk worden beoordeeld: met wie was zij gehuwd, wie was haar vader en wie was haar moeder? In de gevolgde reconstructie is zij een natuurlijke dochter van Dietrich Luf II van Kleef. Een naam voor haar moeder wordt niet ingevuld. De echtgenote van een vader mag niet zonder afzonderlijk bewijs als moeder van een natuurlijk kind worden opgenomen.
3. Aleid en de overgang naar Van Groesbeeck
De waarschijnlijke (W) identificatie van Aleid als eerste vrouw van Seger van Groesbeeck steunt in het gebruikte onderzoek op Van Spaens genealogische aantekeningen en de vererving van Kalbeck. De latere belening van Kalbeck is een aanvullende aanwijzing voor haar plaats als moeder van Johan van Groesbeeck.4
Een bezitsovergang is waardevol indirect bewijs, maar moet steeds in samenhang met de akten worden beoordeeld. De conclusie mag niet sterker worden geformuleerd dan die combinatie toelaat. Daarom wordt de aansluiting via Aleid op deze website als W (waarschijnlijk), niet B (bewezen) weergegeven. Het eerder gehanteerde A-oordeel is na herweging van de onafhankelijke bewijssporen verhoogd; dit is geen nieuw ontdekt direct familiebewijs.
Het charter van 17 mei 1387
De huwelijkse voorwaarden voor Segers dochter Fije noemen haar overleden moeder zonder naam. Johan wordt als Segers zoon genoemd en Henric van der Straten treedt als borg op. Het charter ondersteunt het familieverband, maar noemt Aleid niet uitdrukkelijk als moeder. Seger → Johan en Seger → Fije zijn B; Aleid → Johan is W; Aleid → Fije is A (betwist).5
Ook een overlijdensgrens vraagt daarom om een voorbehoud: alleen als Fijes moeder met Aleid wordt geïdentificeerd, volgt dat Aleid vóór 17 mei 1387 was overleden.
Onderzoeksdossier Aleid: zeven afzonderlijke beweringen
Herbeoordeling van 10 oktober 2026. Een naam in een latere genealogie, een contemporaine verwantschapsvermelding en een bezitsovergang zijn verschillende soorten bewijs. De vroegere classificatie A voor de aansluiting Aleid–Johan is verhoogd naar W; dit betekent niet dat een akte is ontdekt die Aleid zelf expliciet noemt.
| Te toetsen relatie | B/W/A/H | Draagvlak en beperking |
|---|---|---|
| Diederick × Margaretha van Kleef | B | Oorkonde 1330 (Schleidgen nr. 196) en Kastner; het huwelijk is sterker onderbouwd dan het moederschap. |
| Diederick → Aleid | W | Van Spaens genealogie en de familiecontext; geen rechtstreekse 14e-eeuwse vader-dochterformule. |
| Margaretha → Aleid | W | Waarschijnlijke gezinsreconstructie; 1330 bewijst dat Margaretha Diedericks echtgenote was, niet automatisch dat zij Aleids moeder was. |
| Aleid × Seger | W | Van Spaens eerste-huwelijksvermelding en het netwerk van 1387; contemporaine echtgenote niet met naam genoemd. |
| Seger → Johan en Seger → Fije | B | Huwelijkscharter 17 mei 1387 noemt beiden uitdrukkelijk als zijn kinderen. |
| Aleid → Johan | W | Van Spaen, charter 1387 en Kalbeck 1403 gezamenlijk: sterke reconstructie zonder expliciete moedernaam. |
| Aleid → Fije (Sophia) | A — betwist | De moeder in 1387 was overleden, maar wordt niet genoemd; moderne genealogieën schrijven Fije ook aan Margaretha van Bylandt toe. |
Wat Kastner daadwerkelijk bevestigt
Op blz. 47–48 van Die Gocher Landrolle (1988) beschrijft Dieter Kastner dat Diederick (zijn Dietrich) rond 1308 met Margaretha, verwante van Dietrich Luf III van Kleef, gehuwd was; dat Diederick Kalbeck in 1330 verkreeg; en dat zijn zoon Johan in 1351 bij de verplichtingen rond deze burcht betrokken was. De volgende houder uit onze lijn, Johan van Groesbeeck, wordt in 1403 in een leenregister vermeld. Het tussenliggende juridische overdrachtsstuk ontbreekt nog in dit dossier. De oudere verklaring dat Kalbeck rechtstreeks aan Aleid toeviel omdat haar broer geestelijke zou zijn gebleven, wordt door het gedocumenteerde latere optreden van haar broer niet gedekt.18
Het conflict rond Fijes moeder
Het Almelo-charter bewijst Fijes vader en een overleden moeder, maar geen naam van die moeder. Hendrick van der Straten is borg. Een borg uit één familie bewijst echter niet dat diens verwante de moeder van de bruid was; ook het ontbreken van een Bylandt-borg is geen uitsluitingsbewijs. Tegen de Aleid-toeschrijving staat de opgave Margaretha van Bylandt in een deel van de latere genealogieën. De mogelijke halfverwantschap tussen Johan en Fije blijft daarom open.59
data/genealogie/evidence.json staan bron → claim → analyse → assessment; de beoordelingen zijn daarnaast in gedcomx.json vastgelegd. data/verbindingen.json registreert W voor de actieve schakels Margaretha → Aleid en Aleid → Johan én voor Dietrich → Aleid. Het zijtakonderzoek Aleid → Fije (A) verandert de stamreeks naar de auteur niet.Vervolg voor een mogelijke B-classificatie
De beste kans op directe onderbouwing ligt bij een originele erfdeling of huwelijks-/leenakte waarin Aleid zelf als dochter, echtgenote of moeder wordt genoemd. Controleer daarvoor het oorspronkelijke Almelo-charter met de zegels, Van Spaens manuscript in de Hoge Raad van Adel, de leenakten van Kalbeck tussen 1351 en 1403 en eventuele overgeleverde Kalbeck-regesten. Herhaling van dezelfde latere genealogie is geen zelfstandig tweede bewijs.
4. Bezit en bestuur als aanvullende bronnen
Kalbeck, Wissen en de gronden rond Goch geven context aan de familieverbanden. De Gocher Landrolle maakt Dietrichs rol bij de verkaveling en ontginning van Sevengewalt zichtbaar. Kastner documenteert bovendien dat zijn zoon Johan in 1351 nog rechten en verplichtingen rond Kalbeck had; de latere overgang naar Van Groesbeeck is daarom niet als een rechtstreeks bewezen schenking of vererving aan Aleid te presenteren. De bron vertelt daarmee over zijn economische positie, maar bewijst niet op zichzelf alle relaties in de stamreeks.1
Evenmin mag een eerste vermelding van Wissen als bouwdatum worden gebruikt. Dat Hendrick van der Straten in 1372 met het huis wordt verbonden, stelt niet vast wie de bouwheer was. De mogelijkheid dat zijn vader Dietrich bij de bouw betrokken was, blijft een afzonderlijke onderzoeksvraag.6
Het plaatsenoverzicht omvat ook werkgebieden. Kempen aan de Duitse Nederrijn staat er wegens Johans ambtelijke functie. Een bestuursfunctie ter plaatse vormt geen bewijs dat de familie daar oorspronkelijk vandaan kwam.
5. Dietrich in de Gelderse machtsstrijd van 1353
Een nieuw geraadpleegde catalogusregistratie uit het Kleef-Mark-archief plaatst Dietrich van der Straten rechtstreeks in de Gelderse politiek. Op 1 juni 1353 verbond hij zich samen met meerdere ridders en knapen aan jonker Eduard van Gelre (Landesarchiv NRW, AA 0053 nr. 346). De akte is daarmee meer dan een losse naamvermelding: zij toont Dietrich als actieve deelnemer in een adellijk politiek netwerk.
De datering is veelzeggend. Sinds 1350 voerde Eduard strijd tegen zijn oudere broer Reinald III om de macht in Gelre. Juist in 1353 was Eduards positie door steun van edelen zo sterk dat hij tijdelijk het bestuur over Gelre en Zutphen kreeg. Nr. 346 past dus precies in die fase van mobilisering en bondgenootschappen.
6. Waarom de oudere afkomst openblijft
Gerhard van der Straten wordt door Kastner mogelijk als broer van Johan beschouwd. Zonder nadere bron mag hij niet als diens vader of als extra generatie in de stamreeks worden geplaatst. Kastner betwijfelt bovendien de traditionele aansluiting op de familie Van Straten bij Brugge en bespreekt plaatselijke maatschappelijke opklimming als alternatief.1
Naamgelijkheid is hier dus een zoekrichting, geen bewijs van verwantschap. Voor een oudere aansluiting zijn bronnen nodig die een concrete relatie leggen tussen afzonderlijke personen, met een passende chronologie en geografische samenhang.
Bewijsniveau
Onderbouwd in publicaties
Johan als vader van Dietrich; hun bestuurlijke optreden; Dietrichs huwelijk met Margaretha (B). De bewijsbasis bestaat uit geraadpleegde studies en daarin ontsloten akten. Dit betekent niet dat alle originelen opnieuw zijn onderzocht.
Gereconstrueerde aansluiting
Aleid als dochter van Diederick en Margaretha (W), eerste echtgenote van Seger (W) en moeder van Johan (W). Een direct expliciet Aleid-charter ontbreekt. Fijes moeder blijft betwist (A).
Open onderzoeksvragen
Johans ouders en echtgenote, de precieze verwantschap met Gerhard, Margaretha’s moeder, een eventuele Vlaamse oorsprong en Dietrichs mogelijke rol als bouwheer van Wissen.
Bronnen en literatuur
- Dieter Kastner, Die Gocher Landrolle. Ein Landerschließungsprojekt des 14. Jahrhunderts, Schriftenreihe des Kreises Kleve 6 (Kleve: Boss, 1988), p. 44–50, m.n. 46–48; noten 65, 69 en 71. Zelfstandig geraadpleegd. Van belang voor Johan, Dietrich, ambtsuitoefening, grondbezit en de kritiek op de Vlaamse herkomst.
- Loo-Kroniek 63 (13 mei 2017), p. 18–20 en de bijbehorende noten op p. 24–25. Geraadpleegd als secundair familieonderzoek. Biedt de aansluiting via Aleid en verwijzingen naar oudere publicaties en archivalia. De biografieën zijn zelfstandig geformuleerd.
- W.R. Schleidgen, Kleve–Mark Urkunden 1223–1368 (1983), regest 196, akte van 13 juli 1330. Via Loo-Kroniek 63, noot 28. Het regest en het origineel zijn voor dit dossier niet zelfstandig opnieuw getranscribeerd.
- Collectie Van Spaen, genealogische aantekeningen over Groesbeeck, p. 218 verso, kolom 4 volgens Loo-Kroniek 63, noot 24. Via secundaire verwijzing gebruikt. Van belang voor de identificatie van Aleid; een zelfstandige controle van het handschrift blijft gewenst.
- Archief Huis Almelo, charter inv. nr. 32, 17 mei 1387. Geraadpleegd via een overgenomen regest bij Sophia van Groesbeek. De omliggende online stamboomgegevens zijn niet als zelfstandig bewijs overgenomen.
- Stefan Frankewitz, Die geldrischen Ämter Geldern, Goch und Straelen im späten Mittelalter (1986), en Der Niederrhein und seine Burgen, Schlösser, Herrenhäuser an der Niers (2011). Bekend via Kastner en de verwijzingen in Loo-Kroniek 63. De volledige werken zijn niet zelfstandig geraadpleegd. De verwijzingen naar de Wissense oorkonden van 1372 vormen aanknopingspunten voor vervolgonderzoek.
- J.J.S. Sloet en J.H.S. van Veen, Register op de leenaktenboeken van het vorstendom Gelre en het graafschap Zutphen (1912), p. 102, Kalbeck in 1403 bij Johan van Groesbeeck. Vindplaats via Loo-Kroniek 63 en eerdere dossierverwijzing; oorspronkelijke leenakte nog niet ingezien.
- Genealogie Aartsen e.a., Sophia van Groesbeek, moderne genealogische toeschrijving aan Margaretha van Bylandt. Gebruikt als tegengestelde opgave, niet als bewijs van een van beide moederidentiteiten.
- Landesarchiv NRW, Abteilung Rheinland, Kleve-Mark, Urkunden, AA 0053 nr. 346, 1 juni 1353. Catalogusregest: Dietrich van der Straten en meerdere ridders en knapen verbinden zich aan jonker Eduard van Gelre. Catalogusregistratie zelfstandig geraadpleegd; het schone digitalisaat is in deze werksessie nog niet lokaal opgeslagen.
Onderzoeksagenda
- Download en controleer het schone digitalisaat van AA 0053 nr. 346; onderzoek vervolgens de overige mede-bondgenoten en de zeven zegels om Dietrichs netwerk in 1353 scherper te reconstrueren.
- Vergelijk de volledige tekst van de akte uit 1330 met het regest en de latere interpretatie van Margaretha’s afkomst.
- Controleer Van Spaens originele aantekeningen en zoek de daadwerkelijke overdracht van Kalbeck tussen 1351 en 1403; onderzoek het charter uit 1387 inclusief getuigen, borgen en zegels op nieuwe identificatiegegevens.
- Zoek bij Johan en Gerhard naar expliciete verwantschapsaanduidingen in gerechtelijke en leenrechtelijke stukken.
- Toets Fijes moeder afzonderlijk tegen de Bylandt-toeschrijving; leid een moederrelatie niet uit borgen of naamloos erfrecht af.
- Onderzoek Wissen afzonderlijk op bezit, bouwgeschiedenis en vererving; vermeng deze vragen niet met de moederlijke aansluiting via Kalbeck.
Zoekvarianten zijn onder meer van der Straten, von der Straten, von der Straeten, Johan, Johann, Jan, Dietrich, Diederick, Dydderic, Hendrick en Heinrich. Elke treffer moet op identiteit, datum en context worden beoordeeld.
De uitwerking per persoon staat in het biografieënoverzicht. Nieuwe gegevens worden pas in de hoofdlijn verwerkt wanneer duidelijk is welke relatie de bron daadwerkelijk ondersteunt.