Holland · twaalfde eeuw · ca. 1141–1190

Floris III van Holland

Floris III verbond de Hollandse grafelijke macht nadrukkelijk aan keizerlijke politiek, conflicten om Zeeland en internationale dynastieke netwerken. Zijn dochter Margaretha vormt op deze website de overgang naar Huis Kleef.

Huwelijk met Ada van Schotland

In 1162 huwde Floris met Ada, een dochter van Hendrik van Schotland. Het huwelijk plaatste het Hollandse huis in een internationaal netwerk en bracht een groot gezin voort. Onder de kinderen bevonden zich Dirk VII, Willem I en Margaretha.

Zeeland en Vlaanderen

Floris’ regering werd gekenmerkt door conflicten en verdragen met Vlaanderen over Zeeland bewester Schelde. De machtsverhoudingen waren geen eenvoudige nationale grensstrijd, maar draaiden om leenbanden, tol, rechtsmacht en gedeelde belangen in een delta die economisch steeds belangrijker werd.

Tolrecht bij Geervliet

Keizer Frederik I beleende Floris in 1179 met een tolrecht bij Geervliet. De bevestiging daarvan voor zijn zoon Dirk VII uit 1195 is bewaard gebleven. Dit document behoort tot de oudste goed gedocumenteerde voorbeelden van Hollandse grafelijke inkomsten uit tolheffing.

Kruistocht en overlijden

Floris nam deel aan de Derde Kruistocht en stierf in 1190 bij Antiochië. Daarmee eindigde een regering waarin het Hollandse huis zowel regionaal als in het rijksverband veel zichtbaarder was geworden.

Margaretha: een bewezen dochter

De verbinding Floris III → Margaretha heeft in het centrale model B — bewezen. De Annales Egmundani vermelden in 1182 het huwelijk van Margaretha, dochter van graaf Floris en gravin Ada, met de graaf van Kleef. Een oorkonde uit 1198 noemt Margaretha bovendien expliciet als zuster van Dirk VII.

Bronnencontrole van het huwelijk (1162)

Een oorkonde gedateerd 28 augustus 1162 laat Floris III zelf verwijzen naar zijn huwelijk met Ada, zuster van de Schotse koning. Deze contemporaine vermelding (Koch nr. 151) wordt ondersteund door de Annales Egmundani en de Schotse kroniek van Melrose. Voor het huwelijk geldt B — bewezen; de precieze huwelijksdag is niet aangetoond.

Het Egmondse dossier bestaat uit Koch nr. 151, overgeleverd in afschrift, en nr. 152, bewaard als origineel. De diplomatische analyse door Burgers (2008) verduidelijkt waarom deze stukken niet simpelweg als ongecontroleerde kroniektraditie behandeld mogen worden. Ada was zuster van Malcolm IV en dochter van Hendrik van Huntingdon, die zelf geen koning was.

Van Holland naar Kleef: 1182 en daarna

In 1182 huwde zijn dochter Margaretha van Holland met Diederik IV van Kleef. De annalen noemen daarbij beide ouders. Een oorkonde van 1198 situeert Margaretha opnieuw binnen de grafelijke familiegroep, en een oorkonde van 1205 vermeldt gravin Ada als moeder van Ada van Brandenburg. Ouderschap van Margaretha is B; haar relatie naar de latere Diederik V van Kleef blijft vooralsnog W.

Bronnen bij deze aanvulling

  • Annales Egmundani, onder 1162 en 1182 (voor de tweede vermelding: MGH Scriptores XVI, p. 469); tekstoverlevering kritisch te beoordelen, inclusief latere correctie sororem naar filiam.
  • Oorkondenboek van Holland en Zeeland tot 1299, red. A.C.F. Koch, deel I, nr. 151 (28 augustus 1162, Vlaardingen/Egmond; afschrift) en nr. 152 (zelfde datum, origineel; afzonderlijk document).
  • J.W.J. Burgers, “Trust in Writing: Charters in the Twelfth-Century County of Holland” (2008): diplomatische analyse en overleveringsvorm van nr. 151/152; wetenschappelijke publicatie.
  • Chronica de Mailros (Kroniek van Melrose), annal 1162: onafhankelijke Schotse annalistische traditie; digitale kritische editie (Universiteit Glasgow).
  • Oorkonde Dirk VII (1198), met Ada als moeder en Margaretha als zuster; bewijs voor de plaats van Margaretha in de Hollandse familiegroep.
  • Oorkonde van Ada, markgravin van Brandenburg, 1205, Koch nr. 273; Latijnse tekst en Engelse vertaling (Columbia/Epistolae).
  • Manuel Hagemann, “Dietrich IV. von Kleve”, Portal Rheinische Geschichte (LVR); biografie en genealogische beoordeling.

Bronnen en verantwoording