Huis Kleef · dertiende eeuw
Diederik V van Kleef
Diederik V van Kleef was een zoon van Diederik IV en Margaretha van Holland. Volgens de NDB regeerde hij van 1202 tot 1260.
In de hier gevolgde genealogische reconstructie is Diederik V van Kleef een kind van Diederik IV van Kleef.
Een lange regering
De NDB beschrijft zijn regering als een fase van versterkte binnenkolonisatie, mede door Hollandse immigranten, en van het vastleggen van verspreide rechten door stedenpolitiek en burgenbouw.
Aan het begin van zijn regering werden Uedem en Sonsbeck-Winnekendonk ten koste van Keulen in de Kleefse machtskring getrokken. De relatie met de aartsbisschoppen van Keulen bleef gedurende zijn regering wisselend en soms conflictueus.
Huwelijken en kinderen
De NDB kent een eerste echtgenote van onbekende naam en een tweede huwelijk met Hedwig van Meißen.
Zijn eerstgeboren zoon Diederik primogenitus stierf al in 1245. Daardoor volgde later de tweede zoon Diederik VI op. Een derde zoon was Diederik Luf I.
Verdeling van macht tijdens zijn leven
Nog tijdens Diederiks leven beheerden zijn zonen delen van het uitgebreide familiebezit zelfstandig. Dat verklaart waarom in deze generatie meerdere Kleefse zijlijnen naast de grafelijke hoofdlijn zichtbaar worden.
Levenslijn
Ouders en identificatie van de graaf † 1260
Manuel Hagemann beschrijft Diederik, regerend vanaf 1203/1208 en overleden in 1260, als zoon van Diederik IV en Margaretha van Holland. Deze zoon verschijnt in 1202 als puer de Clive, waarna zijn Hollandse oom Dirk VII als voogd optrad. Dit past bij het in 1182 opgetekende Kleefse huwelijk met Margaretha.
Voor zowel de vader-zoon- als de moeder-zoonfiliatie gebruiken wij W — waarschijnlijk. De specialistische identificatie is expliciet, maar het huwelijk of de voogdij maakt op zichzelf nog geen rechtstreekse contemporaine filiatieakte.
Bij de levensloop is onderscheid nodig tussen Diederik primogenitus († 1245, uit het eerste huwelijk), Diederik VI († 1275, uit het huwelijk met Hedwig van Meißen) en Diederik Luf I († 1277). De laatste is niet identiek aan kleinzoon Diederik Luf II.
Belangrijkste momenten
Waarom een bewezen huwelijk niet automatisch een bewezen filiatie is
De Annales Egmundani melden in 1182 het huwelijk van Margaretha van Holland met Diederik IV van Kleef; via haar ouders Floris III van Holland en Ada van Schotland verbindt het Kleefse huis zich aan Holland en Schotland. Beide huwelijken zijn B, maar de bron uit 1182 noemt de latere graaf Diederik V van Kleef niet als kind.
Manuel Hagemann noemt hem wel uitdrukkelijk als zoon van Diederik IV en Margaretha en verbindt de jonge puer de Clive in 1202 met de Hollandse voogdij. Daarom blijven de twee ouder-kindrelaties naar deze graaf voorlopig W — waarschijnlijk. Deze beoordeling staat los van andere, sterker of zwakker bewezen verbindingen verderop in de stamreeks.
Zie de uitgebreide bronmatrix en Hagemanns specialistische biografie.
Regeringsjaren en stedelijke ontwikkeling
In het Internetportal Rheinische Geschichte beschrijft Manuel Hagemann deze graaf als Dietrich IV./VI.; onze website gebruikt voor dezelfde persoon Diederik V. Hij verschijnt in 1202 als puer de Clive, een nog minderjarige erfgenaam. Zijn oom Dirk VII van Holland trad als voogd op; uiterlijk in 1208 bestuurde hij Kleef zelfstandig. De afwijkende nummering is dus geen aanwijzing voor een extra generatie.
De langdurige strijd met de Keulse aartsbisschoppen bepaalde zijn politiek. Hij steunde in 1216 en vermoedelijk in 1218 de Limburgse partij tegen aartsbisschop Engelbert van Berg. Na de moord op Engelbert in 1225 werd Diederik van medeplichtigheid beschuldigd, maar daarvan vrijgesproken. In 1229 wordt hij voor het eerst vermeld als bezitter van de tol van Nijmegen.
Onder zijn bewind kreeg de stedelijke ontwikkeling een impuls: zijn oudste zoon verleende Wesel in 1241 stadsrechten; Kleef en vermoedelijk Kalkar volgden in 1242, en Grieth in 1250/1255. Dit stedennetwerk hielp het territorium samenhang te geven.
Twee huwelijken en erfopvolging
De naam van Diederiks eerste echtgenote is niet overgeleverd; zij stierf omstreeks 1224. Uit deze verbintenis kwamen Diederik primogenitus († 1245) en Margaretha († 1251), later gehuwd met Otto II van Gelre. Rond 1226 hertrouwde de graaf met Hedwig van Meißen († 1249/1250). Tot hun kinderen rekent Hagemann de latere graaf Diederik VI, Diederik Luf I, Jutta en Agnes. In 1255 regelde de vader een verdeling van het familiebezit tussen zijn nog levende zoons.
Hagemann acht 24 mei 1260 de waarschijnlijke overlijdensdatum. Als mogelijke begraafplaats noemt hij het klooster Bedburg, zonder dat dit vaststaat. Dit zijn historische preciseringen, geen nieuwe beoordeling van de filiatie Diederik IV/Margaretha van Holland → Diederik V.